Moderna Şirketinin mRNA-1273 Aşısı: ONAYA EN YAKIN AŞI

0
641

Moderna şirketi, mRNA-1273’ün faz-II klinik testlerinin ilkbaharda başlayabileceğini söylüyor. İlkbahar bitmeden başlayabilecek faz-II klinik çalışmaları için mRNA-1273 üretimi devam etmektedir.

Dünya Sağlık Örgütü (DSÖ) bir pandemi ilan ettiğinde, tüm gözler bir aşı olasılığına döndü, çünkü en etkili olarak bir koruyucu aşı insanların hastalanmasını önleyebilir.

Yaklaşık 70 merkez böyle bir aşı oluşturmak için yarışıyor, en azından dördünün büyük mesafe kat ettiği aday aşıları var. Bunlardan ilki Boston merkezli bir biyoteknoloji firması Moderna, deneysel Covid-19 aşısının, hastalığa neden olan virüs olan Sars-CoV-2’nin ilk genetik sekanslarından sadece 10 hafta sonra 16 Mart’ta insan denemelerine girdi. Diğerleri de yakında gelecek .

İlk gönüllü aşılaması 16 Mart’ta ABD’de yapıldı.

Bu eşi görülmemiş hız, büyük ölçüde Çin’in Covid-19’a neden olan Sars-CoV-2’nin genetik materyalini sekanslama / dizileme çabalarının bir sonucu. Çin, bu diziyi Ocak ayı başlarında paylaştı ve dünyadaki araştırma gruplarının canlı virüsü çoğaltmalarına ve insan hücrelerini nasıl istila ettiklerini ve insanları hasta ettiğini araştırmasına izin verdi.

Koronavirüsler yakın zamanda iki salgına daha neden olmuştu – 2002-04’te Çin’de şiddetli akut solunum sendromu (SARS) ve 2012’de Suudi Arabistan’da başlayan Ortadoğu solunum sendromu (MERS). Her iki durumda da, daha sonra yapılan aşılar üzerinde çalışma başladı, fakat sonrasında rafa kaldırıldı.

Bu arada Moderna, ABD Bethesda, Maryland’deki Ulusal Ulusal Alerji ve Enfeksiyon Hastalıkları Enstitüsü’nde yürütülen MERS virüsü üzerinde daha önce yapılmış çalışmalar üzerine kurulmuştur.

Moderna’nın yenilikçi mRNA teknolojisi, hızlı bir şekilde aşı adayı olmasına izin verdi, ancak bu daha önce bu teknolojiyi kullanan hiçbir aşı bugüne kadar lisanslanmadı.

Yeni koronavirüs aşılarının etki mekanizması nedir?

Yeni koronavirüs genetik materyalinin % 80 ila % 90’ını SARS’a neden olan virüsle paylaşır – dolayısıyla Sars-CoV-2 ismini almıştır. Her ikisi de sivri kaplı bir küresel protein kapsülünün içinde bir ribonükleik asit (RNA) şeridinden oluşur.

yeni koronavirüs sars cov 2 yapısı nasıldır
Koronavirüs kelimesi Latince “corona”dan gelmektedir ve “taç” anlamına gelmektedir; bu ismi taca benzeyen protein çıkıntıları nedeniyle almıştır. Fotoğraf:drozdogan.com

Sivri uçlar, insan akciğeri hücrelerinin yüzeyindeki reseptörlere kilitlenir. Reseptör, virüsün hücreye girmesine izin verir. İçeri girdikten sonra, hücreden tekrar kopmadan ve işlem sırasında normal hücreyi öldürmeden önce, hücrenin çekirdeğini kendisinin daha fazla kopyasını üretmesi için ele geçirir.

Tüm aşılar aynı temel prensibe göre çalışır.

Patojenin bir kısmını veya tamamını insanın bağışıklık sistemine, genellikle enjeksiyon şeklinde ve düşük dozda, sistemi patojene karşı antikor üretmeye teşvik etmek için sunarlar. Antikorlar, bir kez ortaya çıkan, kişinin virüse doğal formunda maruz kalması durumunda hızlı bir şekilde tekrar harekete geçirilebilen bir tür bağışıklık hafızasıdır.

Geleneksel olarak aşı, virüsün canlı, zayıflamış formları veya virüsün ısı veya kimyasallar tarafından etkisiz hale getirilmesinin bir kısmı veya tamamı kullanılarak gerçekleştirilir. Bu yöntemlerin dezavantajları vardır. Canlı form, konakçıda gelişmeye devam edebilir, örneğin, virülansının (hastalık yapma kabiliyetinin) bir kısmını potansiyel olarak yeniden yakalayabilir ve alıcıyı hasta edebilir.

COVID-19 aşı projelerinden bazıları daha yeni teknolojileri kullanmaktadır.

Yeni bir strateji – örneğin Novavax’ın kullandığı strateji – “rekombinant” bir aşı oluşturur. Bu, virüsün insanlarda bir bağışıklık reaksiyonunu oluşturma olasılığı en yüksek olan parçası olan Sars-CoV-2’nin yüzeyindeki protein sivri ucunun genetik kodunun ayrıştırılmasını ve bol miktarda üretilmesi için bir bakteri veya maya genomuna yapıştırılmasını içerir. 

Daha yeni bir yaklaşım ise, proteinlerle ilgilenmez ve virüsün genetik materyalinin kendisinden aşılar oluşturur. Bu, her ikisi de haberci RNA’dan (mRNA) COVID-19 aşıları oluşturan Moderna ve başka bir Boston şirketi CureVac için geçerlidir.

Moderna Therapeutics, NIAID ile birlikte mRNA-1273 üzerine çalışıyor. ABD’de ilk aşı denemesi olarak 16 Mart’ta sağlıklı bir bireye yapıldı. Yeni virüsün tüm genom haritasının çıkarılmasından 42 gün sonra – jet hızında mRNA-1273 adlı RNA ilacı geliştirmeyi başardı. Aşı, özel olarak dizayn edilmiş virüs RNA parçası içeriyor. faz-I çalışmalarda aşının güvenliği ve uygun dozu araştırılmakta. Gelin bu aşıya daha detaylı bakalım.

Moderna şirketi, mRNA-1273’ün faz-II klinik testlerinin ilkbahar bitmeden başlayabileceğini söylüyor

Birkaç ay içinde başlayabilecek faz-II klinik çalışmaları için mRNA-1273 üretimi devam etmektedir. Önemli olan, bu aşının güvenliğini ve etkinliğini gösterecek veriler toplayabilmektir.

Şirket yetkilisi Noubar Afeyan “Çok dinamik bir durum olduğu için olaylara belirli bir tarih vermek zor” dedi . “faz-I denemelerine girdik. … Umarım faz-II denemelerine gireceğiz, bunun ilkbaharda, belki de yaz başında olmasını bekliyoruz. ” dedi

mRNA (Haberci RNA) ile Moderna rekor sürede bir aşı geliştirmek ve üretmek istiyor. Kamu-özel sektör ortaklığı ile bu daha da hızlı olabilir. Ancak zaman değişkenlik gösterir.

Finans profesörü Andrew Lo, “Finans ve biyotıp ayrılmaz bir şekilde bağlantılıdır, çünkü ilaç ve cihaz geliştirmek için paraya ihtiyacınız vardır” dedi. “Biyomedikal üretimi finanse etmenin zorluğunun bir kısmı, bu çabalarla ilgili temel risklerdir.”

Şirket, her şey yolunda giderse ayda milyonlarca doz üreterek “gelecek yıla doğru onlarca milyonlarca doza” varabilmesini umut ediyor. Ayrıca ilk üretimin sağlık uzmanlarını aşılayacağını ve özellikle de virüsün sonbaharda yeniden ortaya çıkmasının beklendiğini söyledi.

12-18 aylık zaman dilimi hala geçerli olmakla birlikte, yüksek riskli gruplar için deneysel Covid-19 aşıları çok daha erken sunulabilir.

Moderna biyoteknoloji şirketinin geliştirdiği mRNA1273 aşısı

Yeni koranavirüsün genetik haritası çıkarıldı ve halka açık veritabanına yüklendi. Amerikan Ulusal Sağlık Enstitüleri ve Moderna biyoteknoloji şirketinin bilim insanları birlikte çalışarak, virüsün üzerindeki spike (diken) protein adı verilen anahtar proteinin genetik kodunu öğrendiler ve bunun iyi bir aşı adayı olduğunu düşünüyorlar.

Spike proteini üretme talimatı, mesajcı RNA (mRNA) molekülü ile verilir ve mRNA’lar hastalara doğrudan aşı olarak verilebilir. mRNA, bağışıklık hücrelerine ulaşır ve hücrelere spike proteini üretme talimatını verir. Böylece bağışıklık sistemimiz o hücreleri koronavirüs hücreleri olarak görür. Bağışıklık hücreleri ise gelip bu spike proteinleri incelerler ve onlara karşı savunma mekanizmaları geliştirirler. Böylece bir kişi gerçek koronavirüsle karşılaştığında bağışıklık sistemi onu koruyabilecek hale gelmiş olur.

Bu yaklaşımın farkı nedir? Aşıyı geliştirmek için virüsün kendisini kullanmaya gereksinim yoktur. Virüsün kullanılması durumu fazla zaman alacak ve çok işlem gerektirecek bir süreçtir. Bunun yerine virüste olan bilgiyi kullanabiliriz ve bu bilgiyi doğrudan hastaya aktarabiliriz.

Moderna’nın 30 Mart 2020 tarihine kadar geçtiği süreç

  • 11 Ocak 2020’de Çinli yetkililer yeni koronavirüsün genetik dizisini paylaştılar.
  • 13 Ocak 2020’de Moderna’nın enfeksiyon hastalıkları araştırma ekibi, şirketin mRNA-1273 isimli yeni koronavirüs aşısının dizisini tamamladı. Ulusal Alerji ve Enfeksiyon Hastalıkları Enstitüsü (NIAID), Moderna’nın mRNA-1273 aşısını kullanarak bir faz-I klinik çalışma yürütme niyetinde olduklarını açıkladı.
  • 7 Şubat 2020’de, ilk klinik seri 25 gün içerisinde tamamlandı.
  • 24 Şubat 2020’de faz-I klinik çalışmalarında kullanılmak üzere Moderna’dan NIH’e  (ABD Ulusal Sağlık Enstitüleri) sevk edildi.
  • 4 Mart 2020’de, ABD Gıda ve İlaç İdaresi (FDA), NIH tarafından mRNA-1273 için açılan başvuruyu değerlendirdi ve çalışmanın klinik çalışmalara başlamasına izin verdi.
  • 16 Mart 2020’de ilk katılımcı üzerinde uygulanan çalışmanın, yaklaşık 6 hafta boyunca 18 ila 55 yaş arası 45 sağlıklı yetişkin gönüllüde çalışılması bekleniyor.
  • 23 Mart 2020’de Moderna güncel bir rapor hazırladı. Bu rapor, aşının potansiyel süreci ile ilgili bilgileri de içermektedir.
  • Şirket ayrıca, piyasaya sürülebilecek bir aşının en az 12-18 ay alacağını belirtmesine rağmen, acil kullanım için sonbaharda muhtemelen sağlık profesyonelleri de dahil olmak üzere bazı insanlarda kullanılmasının mümkün olabileceğini bildirdi.
  • Herhangi bir acil durum kullanımı, ilgili düzenleyici kurumlar tarafından izne tabi olacaktır.
  • 27 Mart 2020 tarihinde NIH, mRNA-1273’ün faz-I çalışması için, Atlanta’daki Emory Üniversitesi’ne 18 ila 55 yaşlarındaki sağlıklı yetişkin gönüllüleri kabul edeceğini duyurmuştur.

Not: Hastaların güvenliği için yeni tedaviler dört aşamada (faz) test edilir. Her aşama farklı araştırma sorularını cevaplamak için tasarlanmıştır.

faz-I, olumsuz yan etkileri ortadan kaldırmak amacıyla küçük bir grup sağlıklı bireyde aşının güvenliğini belirler. faz-II ve III etkinliği test eder ve şimdiki gibi bir salgında hastalığın yaygın olduğu yerlerde gerçekleştirilir.

Bu sonraki aşamalara paralel olarak, aday aşı için üretim kapasitesi yavaş yavaş oluşturulur, böylece fabrikalar düzenleyici kurumların lisanslanması gerektiğine karar verirse ve büyük çapta üretilebilirler.

Bununla birlikte klinik araştırmalar aşamasına geçen uygulamaların az bir kısmı onay alacaktır. Bunu daha iyi anlamak için aşağıdaki grafiğe bakalım: faz-I’de başarılı bulunan ilaçların sadece %10 kadarı faz-III’te de başarı gösterip onay alabiliyor.

Better Coronavirus Stock: Moderna vs. Novavax | The Motley Fool
Şu an COVID-19 için denenen aşılar en fazla faz-I aşamasındadır. Fotoğraf: The Motley Fool

Moderna biyoteknoloji şirketinin sahip olduğu teknolojiler ve platformları hakkında bilgiler

Moderna, geçtiğimiz birkaç yıl içinde, klinik çalışmalarında 1000’den fazla katılımcıyla bu aşıları çalışmıştır. Son dört yılda, mRNA aşıları için 9 klinik çalışma başlatmıştır.

En gelişmiş aşı programları (CMV) faz-II klinik test sürecindedir ve bugüne kadar onaylanmış ilaçları bulunmamaktadır.

Şirket daha önce yine NIH kapsamında bir koronavirüs türü olan MERS-CoV aşısı için işbirliği yapmıştır.

Aşının bu kadar hızlı üretilmesinde şunlar etkili olmuştur: mRNA bir bilgi molekülüdür ve mRNA aşıları virüsün kendisi üzerinde çalışarak değil, virüs dizisi kullanılarak tasarlanır. mRNA platformu bu nedenle önemli avantajlar sağlar.

Sonuç olarak

Bize ulaşabilecek en yakın ve virüse karşı en iyi cevap alınan aşının mRNA-1273 olabileceğini ancak henüz faz-I aşamasında olduğunu da söylemek gerekir. Güvenli ve etkili olduğu düşünülen bir aşının bile en iyi senaryoda sonbahardan önce hazır olamayacak kadar fazla miktarlarda faz-III klinik çalışmalardaki sürecinin geçeceğini ve hazır olduğunda da küçük gruplar halinde uygulanabileceğini söyleyebiliriz.

CEVAP VER

Lütfen yorumunuzu giriniz!
Lütfen isminizi buraya giriniz